Суманак – рамзи баҳор, меҳр ва ҳамдилии мардум

Суманак яке аз анъанаҳои қадимӣ ва дӯстдоштатарини мардуми тоҷик ба шумор меравад. Ин таоми миллии ширин, ки асосан дар рӯзҳои ҷашни Наврӯз пухта мешавад, на танҳо як ғизо, балки рамзи дӯстӣ, ҳамдигарфаҳмӣ ва оғози зиндагии нав мебошад. Таърихи суманак ба садсолаҳо пеш бармегардад ва то имрӯз ҳамчун як суннати зебои фарҳангӣ дар байни мардум боқӣ мондааст. Наврӯз, ки ҷашни бедории табиат ва оғози фасли баҳор аст, бо анъанаҳои гуногун таҷлил карда мешавад. Яке аз муҳимтарин расму оинҳои ин ҷашн пухтани суманак мебошад. Суманак аз гандуми сабзонидашуда тайёр карда мешавад. Гандум рамзи баракат, фаровонӣ ва зиндагии нав аст. Вақте ки гандум сабзида, ба шакли навда мебарояд, мардум онро нишонаи зиндашавии табиат медонанд. Аз ҳамин сабаб суманак на танҳо таом, балки рамзи эҳёи табиат ва умеди нав ба зиндагӣ мебошад.
Раванди тайёр кардани суманак худ як маросими махсус аст. Одатан занҳо ва духтарон шабона ҷамъ омада, дар деги калон суманак мепазанд. Онҳо дар гирди дег ҷамъ шуда, суруд мехонанд, рақсу бозӣ мекунанд ва бо рӯҳияи шодӣ ин корро анҷом медиҳанд. Дар вақти пухтани суманак суруди маъруфи «Суманак дар ҷӯш, мо кафча занем» садо медиҳад, ки фазоро пур аз шодӣ ва ҳамдилӣ мегардонад. Ин раванд нишон медиҳад, ки суманак танҳо як ғизо нест, балки воситаи муттаҳидкунандаи мардум мебошад. Яке аз хусусиятҳои ҷолиби пухтани суманак он аст, ки онро танҳо як нафар намепазад. Одатан чандин нафар ҷамъ омада, якҷоя меҳнат мекунанд. Ин ҳамкории дастҷамъона рамзи дӯстӣ ва ҳамдигардастгирии мардум мебошад. Ҳар кас бо нияти нек кафча мезанад ва орзу мекунад, ки соли нав барои ӯ ва наздиконаш пур аз хушбахтӣ, саломатӣ ва баракат бошад. Дар байни мардум боваре вуҷуд дорад, ки агар суманак хуб барояд ва ширин шавад, соли нав барои мардум соли пурфайзу баракат хоҳад буд. Ҳангоми пухтани суманак баъзан ба дег сангчаҳо ё чормағз меандозанд. Мегӯянд, ки агар дар косаи касе сангча ё чормағз барояд, ба ӯ бахт ва муваффақият насиб мегардад. Ин боварҳо анъанавӣ буда, фазои ҷашниро боз ҳам шавқовартар мекунанд.
Суманак инчунин рамзи сабр ва заҳмати инсон мебошад. Барои тайёр кардани он вақти зиёд ва меҳнати бисёр лозим аст. Аз сабзонидани гандум то пухтани суманак чанд рӯз вақт сарф мешавад. Ин раванд ба инсон ёдрас мекунад, ки ҳар як неъмат бо сабру меҳнат ба даст меояд. Аз ҳамин сабаб суманак дар фарҳанги мардум маънои амиқи ахлоқӣ низ дорад. Имрӯзҳо низ ин анъана дар Тоҷикистон бо шукӯҳ таҷлил мешавад. Дар рӯзҳои Наврӯз дар маҳаллаҳо, деҳаҳо ва шаҳрҳо мардум ҷамъ омада, суманак мепазанд. Ин маросим на танҳо барои калонсолон, балки барои ҷавонон низ мактаби омӯзиши фарҳанг ва анъанаҳои миллӣ мебошад. Ҷавонон тавассути чунин маросимҳо бо арзишҳои фарҳангии халқи худ шинос мешаванд ва онҳоро барои наслҳои оянда ҳифз мекунанд.
Дар замони муосир, вақте ки ҷаҳонишавӣ ба фарҳангҳои миллӣ таъсир мерасонад, нигоҳ доштани чунин анъанаҳо аҳамияти бештар пайдо мекунад. Суманак на танҳо як таоми миллӣ, балки қисми муҳими мероси фарҳангии тоҷикон мебошад. Он моро ба гузашта мепайвандад ва ба мо ёдрас мекунад, ки фарҳанги мо саршор аз арзишҳои зебои инсонӣ аст.
Хулоса, суманак рамзи баҳор, умед ва ҳамдилии мардум мебошад. Ин анъанаи зебо наслҳоро ба ҳам мепайвандад ва дар қалби мардум эҳсоси меҳру муҳаббатро бедор мекунад. Пухтани суманак нишон медиҳад, ки вақте одамон бо нияти нек ва дастҷамъона кор мекунанд, метавонанд фазои пур аз дӯстӣ ва ҳамдигарфаҳмиро ба вуҷуд оранд. Аз ҳамин сабаб суманак на танҳо як таом, балки як қисми муҳими фарҳанг ва ҳувияти миллии мардуми тоҷик ба ҳисоб меравад.
Муаллими кафедраи мурофиаи
ҷиноятии факултети №2, Академияи ВКД Ҷумҳурии Тоҷикистон лейтенанти калони милитсия
Некрузи Ҳ.