МИЛИТСИЯИ ТОҶИК ДАР ТАЪМИНИ ТАРТИБОТИ ҶАМЪИЯТӢ ВА ҲИФЗИ ҲУҚУҚУ ОЗОДИҲОИ ИНСОНУ ШАҲРВАНД

Дар шароити муосири рушди давлатдории миллӣ, таҳкими асосҳои ҳуқуқии ҷомеа ва тағйирёбии вазъи амниятии ҷаҳон масъалаи таъмини тартиботи ҷамъиятӣ, ҳифзи ҳуқуқу озодиҳои инсон ва шаҳрванд, инчунин таҳкими амнияти ҷомеа яке аз самтҳои афзалиятноки сиёсати давлатӣ ба ҳисоб меравад. Таъмини суботи ҷамъиятӣ, пешгирии ҷинояткорӣ, мубориза бо ҳуқуқвайронкуниҳо ва ҳифзи манфиатҳои қонунии шаҳрвандон фаъолияти пайваста ва ҳамоҳангшудаи мақомоти ҳифзи ҳуқуқро тақозо менамояд. Дар ин раванд мақомоти милитсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон ҳамчун ҷузъи муҳими низоми ҳифзи ҳуқуқ дар татбиқи қонунгузорӣ, нигоҳдории тартиботи ҷамъиятӣ ва таъмини амнияти шаҳрвандон нақши назаррас доранд.
Милитсия дар низоми давлатдорӣ на танҳо ҳамчун сохтори ваколатдори мубориза бо ҷинояткорӣ, балки ҳамчун ниҳоди масъули ҳифзи ҳуқуқу озодиҳои инсон ва шаҳрванд, пешгирии ҳуқуқвайронкуниҳо ва таъмини тартиботи ҳуқуқӣ баромад менамояд. Самаранокии фаъолияти он ба сатҳи омодагии касбии кормандон, риояи қатъии қонуният, истифодаи дурусти ваколатҳои хизматӣ, татбиқи усулҳои муосири пешгирии ҷинояткорӣ ва ҳамкории судманд бо аҳолӣ вобастагии бевосита дорад.
Аз ин рӯ, омӯзиши таърихи ташаккул, заминаҳои ҳуқуқӣ ва самтҳои асосии фаъолияти милитсияи тоҷик барои муайян намудани нақши он дар таҳкими давлатдорӣ, таъмини амнияти ҷомеа ва ҳифзи ҳуқуқу озодиҳои инсон аҳаммияти илмию амалӣ дорад.
Таърихи милитсияи тоҷик бо марҳалаҳои муҳимми ташаккул ва рушди давлатдории Тоҷикистон робитаи зич дорад. Ин ниҳод дар тӯли фаъолияти худ вобаста ба тағйироти сиёсӣ, иҷтимоӣ ва ҳуқуқии ҷомеа марҳилаҳои гуногуни рушдро паси сар намуда, тадриҷан ба яке аз сохторҳои муҳими таъмини тартиботи ҷамъиятӣ ва амнияти шаҳрвандон табдил ёфтааст.
10 ноябри соли 1924 ҳамчун санаи таъсиси милитсияи тоҷик эътироф гардида, ҳамасола дар Ҷумҳурии Тоҷикистон Рӯзи милитсия таҷлил карда мешавад. Дар даврони Иттиҳоди Шӯравӣ мақомоти милитсияи Тоҷикистон дар доираи низоми умумии милитсияи шӯравӣ фаъолият менамуданд. Пас аз ба даст овардани Истиқлоли давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон дар 9 сентябри соли 1991 марҳалаи нави ташаккул ва рушди мақомоти корҳои дохилӣ оғоз гардид.
Истиқлоли давлатӣ дар назди мақомоти корҳои дохилӣ вазифаҳои нав гузошта, зарурати ташаккули низоми мустақили идоракунӣ, такмили заминаҳои меъёрии ҳуқуқӣ ва баланд бардоштани сатҳи омодагии касбии кормандонро ба миён овард. Дар ин давра мақомоти милитсия дар шароити мураккаби сиёсиву иҷтимоӣ фаъолият намуда, дар барқарорсозии тартиботи ҷамъиятӣ ва таъмини амнияти шаҳрвандон бо мушкилоти ҷиддӣ рӯ ба рӯ гардиданд.
Пас аз барқарор гардидани сулҳу субот дар кишвар, бахусус баъди имзои Созишномаи умумии истиқрори сулҳ ва ризоияти миллӣ дар соли 1997, барои рушди минбаъдаи мақомоти корҳои дохилӣ ва таҳкими иқтидори касбии онҳо заминаҳои мусоид фароҳам омаданд. Дар даврони истиқлолият сохторҳои мақомоти корҳои дохилӣ марҳила ба марҳила такмил ёфта, дар самти мубориза бо ҷинояткорӣ, пешгирии ҳуқуқвайронкуниҳо, ҳифзи тартиботи ҷамъиятӣ ва таъмини амнияти шаҳрвандон таҷрибаи муайян андӯхтанд.
Ин раванд дар баробари дастовардҳои мавҷуда тақозо менамояд, ки фаъолияти милитсия мутобиқ ба талаботи замон, принсипҳои қонуният ва эҳтироми ҳуқуқу озодиҳои инсон пайваста такмил дода шавад.
Милитсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон дар доираи низоми Вазорати корҳои дохилии Ҷумҳурии Тоҷикистон фаъолият намуда, сохтору воҳидҳои он вобаста ба вазифаҳо ва самтҳои фаъолияти хизматӣ ташкил карда шудаанд. Ташкил ва идоракунии фаъолияти мақомоти дахлдор тибқи қонунгузорӣ ва санадҳои меъёрии ҳуқуқии амалкунанда ба роҳ монда мешавад.
Самтҳои асосии фаъолияти милитсияро чунин гурӯҳбандӣ кардан мумкин аст:
1. Таъмини тартиботи ҷамъиятӣ. Яке аз вазифаҳои асосии милитсия ҳифзи тартиботи ҷамъиятӣ, таъмини оромӣ ва пешгирии амалҳое мебошад, ки ба амнияти шаҳрвандон ва суботи ҷомеа таҳдид мекунанд. Иҷрои ин вазифа фаъолияти мунтазам, назорати вазъи ҷамъиятӣ ва ҳамоҳангии сохторҳои дахлдорро талаб менамояд.
2. Мубориза бо ҷинояткорӣ. Пешгирӣ ва ошкор намудани ҷиноятҳо, муайян кардани сабабу шароитҳои ба содиршавии онҳо мусоидаткунанда ва андешидани чораҳои қонунӣ аз ҷумлаи самтҳои муҳимми фаъолияти милитсия мебошанд. Амалӣ намудани ин вазифаҳо бояд бо риояи қатъии талаботи қонунгузорӣ ва кафолатҳои ҳуқуқии инсон сурат гирад.
3. Ҳифзи ҳуқуқу озодиҳои инсон ва шаҳрванд.** Милитсия вазифадор аст дар доираи ваколатҳои қонунӣ барои ҳифзи ҳуқуқ, озодӣ ва манфиатҳои қонунии шаҳрвандон чораҳои зарурӣ андешад. Эҳтироми шаъну шарафи инсон, муносибати одилона ва пешгирии поймолшавии ҳуқуқи шаҳрвандон бояд аз принсипҳои асосии фаъолияти кормандони мақомоти корҳои дохилӣ бошанд.
4. Пешгирии ҳуқуқвайронкуниҳо. Гузаронидани корҳои фаҳмондадиҳӣ, баланд бардоштани маърифати ҳуқуқии аҳолӣ, ҳамкорӣ бо муассисаҳои таълимӣ ва дигар ниҳодҳои ҷомеа дар пешгирии ҷинояткорӣ аҳаммияти муҳим дорад. Тадбирҳои пешгирикунанда имкон медиҳанд, ки сабабу омилҳои ҳуқуқвайронкуниҳо сари вақт муайян ва бартараф карда шаванд.
5. Таъмини бехатарии ҳаракат дар роҳ. Дар доираи ваколатҳои муқаррарнамудаи қонунгузорӣ мақомоти дахлдори корҳои дохилӣ риояи қоидаҳои ҳаракат дар роҳро назорат намуда, барои пешгирии садамаҳои нақлиётӣ ва баланд бардоштани фарҳанги истифодаи роҳ тадбирҳо меандешанд.
6. Тақвияти ҳамкорӣ бо аҳолӣ. Муносибати ошкоро, эҳтиромона ва масъулиятнок бо шаҳрвандон, баррасии саривақтии муроҷиатҳо ва ҷалби ҷомеа ба чорабиниҳои пешгирикунанда барои таҳкими эътимоди аҳолӣ ба мақомоти ҳифзи ҳуқуқ мусоидат мекунанд.
7. Иштирок дар таъмини амният ҳангоми ҳолатҳои фавқулода. Мақомоти милитсия дар доираи ваколатҳои муқаррарнамудаи қонунгузорӣ дар чорабиниҳои ҳифзи амнияти шаҳрвандон, нигоҳдории тартиботи ҷамъиятӣ ва бартарафсозии оқибатҳои ҳолатҳои фавқулода иштирок менамоянд.
Иҷрои самараноки ин вазифаҳо аз сатҳи омодагии касбии кормандон, таъминоти моддию техникӣ, ҳамоҳангии фаъолияти сохторҳои дахлдор, истифодаи технологияҳои муосир ва риояи қатъии қонунгузорӣ вобастагӣ дорад.
Фаъолияти милитсия танҳо бо ошкор ва пешгирӣ намудани ҷиноятҳо маҳдуд намегардад. Ин ниҳод дар таъмини тартиботи ҷамъиятӣ, пешгирии омилҳои ҷиноятзо, баланд бардоштани маърифати ҳуқуқии аҳолӣ ва таҳкими эътимоди ҷомеа ба давлат низ нақши муҳим дорад.
Дар шароити муосир самаранокии фаъолияти милитсия пеш аз ҳама ба риояи қонуният, сатҳи касбияти кормандон, истифодаи дурусти ваколатҳои хизматӣ ва муносибати одилона бо шаҳрвандон вобаста мебошад. Ҳар як корманди мақомоти корҳои дохилӣ бояд дар фаъолияти ҳаррӯзаи худ талаботи қонунгузорӣ ва меъёрҳои ахлоқи касбиро роҳнамои асосӣ қарор дода, масъулияти худро дар назди давлат ва ҷомеа амиқ дарк намояд.
Масъалаи эҳтироми ҳуқуқу озодиҳои инсон дар фаъолияти милитсия аҳаммияти махсус дорад. Зеро самаранокии фаъолияти мақомоти ҳифзи ҳуқуқ на танҳо бо натиҷаҳои мубориза бо ҷинояткорӣ, балки бо дараҷаи риояи ҳуқуқи шаҳрвандон, адолатнокии муносибат ва эътимоди аҳолӣ низ арзёбӣ мегардад. Аз ин рӯ, истифодаи ваколатҳои хизматӣ бояд ҳамеша дар доираи қонун ва бо риояи принсипҳои зарурат, мутаносибӣ ва масъулият сурат гирад.
Ҳамзамон, тақвияти робитаи милитсия бо ҷомеа яке аз омилҳои муҳими пешгирии ҷинояткорӣ ба шумор меравад. Ҳамкории мунтазам бо аҳолӣ, баррасии саривақтии муроҷиатҳо ва ҷалби шаҳрвандон ба ҳалли масъалаҳои марбут ба амнияти маҳаллӣ барои ошкор намудани мушкилоти мавҷуда ва пешгирии ҳуқуқвайронкуниҳо мусоидат мекунад.
Дар баробари ин, рушди технологияҳои иттилоотӣ, тағйирёбии шаклҳои ҷинояткорӣ ва пайдоиши таҳдидҳои нави амниятӣ аз мақомоти милитсия такмили пайвастаи усулҳои кор, баланд бардоштани савияи дониш ва омодагии касбии кормандонро тақозо менамояд. Истифодаи воситаҳои муосири техникӣ ва иттилоотӣ дар сурати риояи талаботи қонунгузорӣ метавонад ба баланд бардоштани самаранокии фаъолияти хизматӣ мусоидат кунад.
Омӯзиши чунин таҳқиқот барои дарки равандҳои таърихии ташаккули мақомоти милитсия, арзёбии таҷрибаи андӯхташуда ва муайян намудани самтҳои минбаъдаи рушди ин ниҳод аҳаммияти илмӣ ва амалӣ дорад. Дар баробари ин, таҳлили ҳамаҷонибаи масъалаҳои марбут ба фаъолияти милитсия тақозо менамояд, ки таҷрибаи таърихӣ бо талаботи қонунгузории амалкунанда ва хусусиятҳои вазъи муосири амниятӣ дар робитаи мутақобила омӯхта шавад.
10 ноябр дар Ҷумҳурии Тоҷикистон Рӯзи милитсия таҷлил карда мешавад. Ин сана рамзи эҳтиром ба таърихи ташаккули милитсияи тоҷик, қадршиносии заҳмати кормандони мақомоти корҳои дохилӣ ва арҷгузорӣ ба хизматҳои онҳо дар ҳифзи тартиботи ҷамъиятӣ ва амнияти шаҳрвандон мебошад.
Соли 2012 ба Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи рӯзҳои ид» тағйиру иловаҳо ворид карда шуданд, ки дар заминаи онҳо мақоми ин сана ҳамчун Рӯзи милитсия дар қонунгузорӣ муқаррар гардид. Барои истифодаи ин маълумот дар мақолаи илмӣ зарур аст, ки матни расмии қонун ва санади дахлдори тағйиру иловаҳо санҷида шаванд.
Рӯзи милитсия на танҳо ҷашни касбии кормандони мақомоти корҳои дохилӣ, балки фурсати муносиб барои арзёбии натиҷаҳои фаъолият, муайян намудани вазифаҳои минбаъда ва тақвияти масъулият дар назди давлату ҷомеа мебошад. Ин сана аҳаммияти ҳифзи қонуният, таъмини сулҳу субот ва баланд бардоштани сатҳи касбияти кормандони мақомоти ҳифзи ҳуқуқро бори дигар таъкид менамояд.
Хизмати содиқона ба давлату ҷомеа, риояи савганди касбӣ, масъулиятшиносӣ ва эҳтироми ҳуқуқи шаҳрвандон аз ҷумлаи сифатҳое мебошанд, ки барои баланд бардоштани нуфузи мақомоти милитсия ва таҳкими эътимоди аҳолӣ ба фаъолияти он замина фароҳам меоранд.
Дар натиҷаи омӯзиш ва таҳлили мавзуи мазкур ба хулоса омадан мумкин аст, ки милитсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон ҳамчун ҷузъи муҳими низоми мақомоти ҳифзи ҳуқуқ дар таъмини тартиботи ҷамъиятӣ, пешгирии ҷинояткорӣ, ҳифзи ҳуқуқу озодиҳои инсон ва шаҳрванд ва таҳкими амнияти ҷомеа нақши муҳим дорад.
Таърихи ташаккул ва рушди ин ниҳод нишон медиҳад, ки фаъолияти мақомоти милитсия бо равандҳои сиёсӣ, иҷтимоӣ ва ҳуқуқии кишвар робитаи ногусастанӣ дошта, дар ҳар марҳилаи рушди давлатдорӣ иҷрои вазифаҳои муҳими ҷамъиятиро тақозо намудааст. Дар даврони истиқлолияти давлатӣ заминаҳои ҳуқуқию ташкилии фаъолияти мақомоти корҳои дохилӣ марҳила ба марҳила такмил ёфта, таҷрибаи фаъолияти онҳо дар самти мубориза бо ҷинояткорӣ ва таъмини тартиботи ҷамъиятӣ густариш пайдо кардааст.
Самаранокии фаъолияти милитсия пеш аз ҳама ба риояи қонуният, сатҳи омодагии касбии кормандон, истифодаи оқилонаи ваколатҳои хизматӣ ва ҳамкории судманд бо аҳолӣ вобаста мебошад. Ҳамзамон, эҳтироми ҳуқуқу озодиҳои инсон, муносибати одилона бо шаҳрвандон ва масъулиятшиносӣ бояд меҳвари фаъолияти ҳар як корманди мақомоти корҳои дохилӣ қарор гиранд.
Дар шароити муосир такмили минбаъдаи фаъолияти милитсия тақвияти заминаҳои меъёрии ҳуқуқӣ, баланд бардоштани сатҳи касбият, истифодаи технологияҳои муосир, густариши чораҳои пешгирикунанда ва таҳкими ҳамкории мақомоти ҳифзи ҳуқуқ бо ҷомеаро талаб мекунад. Татбиқи ин тадбирҳо метавонад ба баланд бардоштани самаранокии фаъолияти милитсия, таҳкими волоияти қонун ва афзоиши эътимоди шаҳрвандон ба мақомоти ҳифзи ҳуқуқ мусоидат намояд.
Ҳамин тариқ, милитсияи тоҷик ҳамчун яке аз ниҳодҳои муҳими давлатдорӣ дар ҳифзи тартиботи ҷамъиятӣ, таъмини амнияти шаҳрвандон ва таҳкими суботи ҷомеа мавқеи муҳим дорад. Такмили пайвастаи фаъолияти ин ниҳод дар заминаи қонуният, адолат, масъулиятшиносӣ ва эҳтироми ҳуқуқу озодиҳои инсон шарти муҳимми рушди низоми самараноки ҳифзи ҳуқуқ ва таъмини зиндагии осоиштаи шаҳрвандон ба ҳисоб меравад.

Муаллими калони кафедраи бехатарӣ аз сӯхтори факултети №5, майори милитсия Хоҷамуродзода Ф. Х.