АЗ МЕРОСИ АДОЛАТИ БОСТОН ТО АРКОНИ ДАВЛАТДОРИИ МИЛЛӢ: КОНСТИТУТСИЯ - ШАҲОДАТНОМАИ САРНАВИШТСОЗИ МИЛЛАТИ ТОҶИК

Мегӯянд, рӯзе Искандари Мақдунӣ ба назди оромгоҳи Куруши Кабир омад. Ҳангоме ки аз аҳроми хомӯш ва санги мазори шоҳи бузург дидан мекард, навиштаҷоти рӯйи онро хонд ва ба андеша фурӯ рафт. Дар ривоятҳо чунин омадааст, ки дар он санг чунин маънӣ ҳаккокӣ шуда буд:
«Эй инсон, ҳар кӣ бошӣ ва аз ҳар куҷо биёӣ, бидон, ки ман Курушам, ки ин ҷаҳонро барои мардумам бунёд кардам. Ба ин пора хок рашк мабар»!
Новобаста аз он ки ин ривоят то чӣ андоза бо воқеияти таърихӣ мувофиқат мекунад, он як паёми бузурги ахлоқӣ дорад. Бузургии инсон дар ҳукмронӣ бар дигарон не, балки дар адолат, хирадмандӣ ва осори неке мебошад, ки аз худ ба мерос мегузорад.
Таърихи чандинҳазорсолаи тамаддуни башарӣ собит месозад, ки адолат, озодӣ, эҳтироми инсон ва риояи қонун аз муҳимтарин рукнҳои давлатдории устувор ба шумор мераванд. Аз ҳамин нигоҳ, Маншури Куруши Кабир, ки пас аз фатҳи Бобул дар соли 539 пеш аз милод ба вуҷуд омадааст, дар таърихи андешаи сиёсиву ҳуқуқии башар ҷойгоҳи хосса дорад. Ин санади нодири таърихӣ, ки дар шакли катибаи силиндрӣ сабт гардидааст, таҷассумгари сиёсати таҳаммулпазирӣ, эҳтироми суннатҳои мардумони гуногун ва муносибати инсондӯстона ба халқҳои тобеъ мебошад.
Куруши Кабир бо сиёсати хирадмандона ва муносибати нисбатан таҳаммулпазиронаи худ дар хотираи таърих ҳамчун яке аз чеҳраҳои барҷастаи давлатдорӣ боқӣ мондааст. Арзиши таърихии Маншури ӯро метавон дар он дид, ки масъалаҳои эҳтироми эътиқод, суннатҳои миллӣ ва озодии мардуми гуногунро дар маркази сиёсати давлатдорӣ қарор додааст.
Дар тӯли таърих андешаҳои зиёде дар бораи Куруши Кабир ҳамчун шоҳи додгар, бунёдгузори давлати бузург ва ҳомии арзишҳои инсонӣ баён шудаанд. Номи ӯ имрӯз низ бо мафҳумҳои адолат, хирад, озодандешӣ ва эҳтироми инсон пайванд дорад. Ин мероси маънавӣ моро водор месозад, ки ба таърихи давлатдории ниёгони худ бо эҳтиром назар намуда, аз таҷрибаи давлатсозии онҳо сабақ гирем.
Воқеан, таърихи давлатдории халқҳои ориёитабор аз таҷрибаи ғании сиёсӣ, ҳуқуқӣ ва фарҳангӣ саршор аст. Аз замони давлатҳои қадим то давраҳои минбаъдаи таърихӣ, ормони адолат, истиқлол ва зиндагии осоишта ҳамеша дар зеҳну тафаккури мардум ҷойгоҳи муҳим доштааст. Ин арзишҳо дар тӯли асрҳо аз насл ба насл гузашта, дар ташаккули худшиносии миллӣ ва ҷаҳонбинии сиёсии миллати тоҷик нақши муассир гузоштаанд.
Аммо таърих танҳо аз ёдгориҳои гузашта иборат нест. Он ҳамчунин масъулияти имрӯзиёнро дар назди оянда муайян мекунад. Ҳар миллате, ки мехоҳад ояндаи устувор дошта бошад, бояд аз таҷрибаи таърихӣ сабақ гирифта, барои бунёди давлати соҳибистиқлол, ҳуқуқбунёд ва мутамаддин заминаи мустаҳкам фароҳам оварад.
Бо чунин ормони бузург миллати тоҷик дар охири асри XX ба марҳилаи тақдирсози таърихи худ ворид гардид. Ба даст овардани Истиқлоли давлатӣ дар соли 1991 барои мардуми тоҷик оғози марҳилаи нави давлатсозӣ ва эҳёи арзишҳои миллӣ гардид. Вале солҳои аввали истиқлолият бо мушкилоти сангин, нооромии сиёсӣ ва ҷанги таҳмилии шаҳрвандӣ ҳамроҳ буданд. Дар чунин шароити ҳассос зарурати қабули санади олии ҳуқуқие ба миён омад, ки самти рушди давлат, сохтори ҳокимият, ҳуқуқу озодиҳои инсон ва шаҳрвандро муайян намояд.
Дар ҳамин марҳилаи сарнавиштсоз, бо талошҳои пайгиронаи Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ — Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон ва иродаи қавии мардуми кишвар, 6 ноябри соли 1994 Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон тавассути раъйпурсии умумихалқӣ қабул гардид.
Ин рӯйдоди таърихӣ дар ҳаёти сиёсиву ҳуқуқии Тоҷикистон саҳифаи нав давлатдорӣ боз намуд. Конститутсия ҳамчун Қонуни асосии давлат заминаи ҳуқуқии ташаккули ҷомеаи демократӣ, ҳуқуқбунёд, дунявӣ ва иҷтимоиро фароҳам оварда, принсипҳои бунёдии давлатдорӣ ва самтҳои асосии рушди минбаъдаи кишварро муайян кард.
Маҳз Конститутсия инсон, ҳуқуқ ва озодиҳои ӯро арзиши олӣ эътироф намуда, давлатро вазифадор месозад, ки ҳуқуқу озодиҳои ҳар як шахсро эътироф, риоя ва ҳифз намояд. Ин меъёри бунёдӣ ифодагари моҳияти инсондӯстонаи низоми конститутсионӣ буда, барои ташаккули ҷомеаи ҳуқуқбунёд ва баланд бардоштани эҳтироми инсон заминаи устувор фароҳам меорад.
Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон ҳамчунин таҷассумгари ормонҳои деринаи миллати тоҷик — соҳибихтиёрӣ, ваҳдати миллӣ, сулҳу субот ва зиндагии шоиста мебошад. Он сохтори давлатдорӣ, таҷзияи ҳокимияти давлатӣ, фаъолияти мақомоти давлатӣ ва асосҳои муносибатҳои ҷамъиятиро ба танзим дароварда, барои фаъолияти босамари низоми ҳуқуқии кишвар заминаи мусоид фароҳам овардааст.
Аҳаммияти таърихии Конститутсияро танҳо бо меъёрҳои ҳуқуқии он маҳдуд кардан мумкин нест. Ин санад дар давраи ниҳоят ҳассоси таърихӣ ҳамчун омили муҳими муттаҳидсозии ҷомеа, таҳкими ваҳдати миллӣ ва барқарор гардидани эътимоди мардум ба ояндаи давлат хизмат намуд. Он рамзи гузариш аз буҳрон ба субот, аз парокандагӣ ба ҳамбастагӣ ва аз номуайянӣ ба марҳилаи нави давлатсозӣ гардид.
Агар Маншури Куруши Кабирро метавон аз намунаҳои барҷастаи андешаи таҳаммулпазирӣ ва инсондӯстӣ дар давлатдории бостон арзёбӣ кард, пас Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон таҷассумгари марҳилаи муосири ин арзишҳо дар низоми ҳуқуқии давлати соҳибистиқлоли мо мебошад. Албатта, ин ду санад аз ҷиҳати мазмун, шакл ва мақоми ҳуқуқӣ фарқ мекунанд, вале дар меҳвари ҳар ду масъалаи эҳтироми инсон ва зарурати идоракунии одилона қарор дорад.
Дар ин замина, метавон гуфт, ки пайванди таърихӣ миёни мероси маънавии гузаштагон ва низоми конститутсионии имрӯзаи Тоҷикистон пеш аз ҳама дар идомаи ормонҳои адолат, озодӣ, эҳтироми инсон ва давлатдории хирадмандона таҷассум меёбад.
Имрӯз Конститутсия барои ҳар як шаҳрванди Тоҷикистон танҳо маҷмӯи меъёрҳои ҳуқуқӣ нест. Он санади муайянкунандаи муносибати шаҳрванд бо давлат, масъулияти давлат дар назди инсон ва вазифаи ҳар як фарди ҷомеа дар назди Ватан мебошад. Эҳтиром ба Конститутсия маънои эҳтиром ба ҳуқуқу озодиҳои дигарон, риояи қонун, ҳифзи манфиатҳои миллӣ ва саҳмгузорӣ дар рушди ҷомеаро дорад.
Махсусан, дар шароити ҷаҳонишавӣ, бархӯрди манфиатҳои геополитикӣ, таҳдидҳои муосир ва тағйирёбии босуръати муносибатҳои ҷамъиятӣ, ҳифзи арзишҳои конститутсионӣ аҳаммияти дучанд пайдо мекунад. Зеро танҳо ҷомеае метавонад ояндаи босубот дошта бошад, ки дар он волоияти қонун таъмин гардида, ҳуқуқу озодиҳои инсон эҳтиром ва манфиатҳои давлату миллат ҳифз карда шаванд.
Мо, ҳамчун насли ҷавони даврони соҳибистиқлолӣ, бояд дарк намоем, ки истиқлолият ва давлатдории миллӣ арзишҳое нестанд, ки танҳо бо сухан ҳифз шаванд. Онҳо аз ҳар яки мо дониш, масъулият, худшиносӣ, эҳтиром ба қонун ва садоқат ба Ватанро тақозо менамоянд. Аз ин рӯ, омӯзиши амиқи Конститутсия, баланд бардоштани маърифати ҳуқуқии шаҳрвандон ва ташаккули фарҳанги риояи қонун бояд яке аз самтҳои муҳими фаъолияти ҷомеа бошад.
Дар ин раванд, нақши мақомоти ҳифзи ҳуқуқ, муассисаҳои таълимӣ ва махсусан Академияи Вазорати корҳои дохилии Ҷумҳурии Тоҷикистон низ назаррас мебошад. Зеро тарбияи кадрҳои соҳибмаърифат, дорои ҷаҳонбинии ҳуқуқӣ ва садоқатманд ба арзишҳои конститутсионӣ яке аз омилҳои муҳими таҳкими қонуният ва тартиботи ҳуқуқӣ дар ҷомеа ба шумор меравад.
Бо ифтихор метавон гуфт, ки роҳи таърихии миллати тоҷик аз мероси давлатдории бостон то ташаккули давлати соҳибистиқлоли муосир роҳи пуршебуфароз, вале саршор аз ормонҳои озодӣ, адолат ва худшиносии миллӣ мебошад. Агар ниёгони мо дар саҳифаҳои таърих осори давлатдорӣ ва фарҳанги волои хешро ба мерос гузошта бошанд, вазифаи насли имрӯзаи мост, ки ин мероси гаронбаҳоро бо бунёдкорию созандагӣ, донишандӯзӣ ва эҳтиром ба қонун идома диҳем.
Имрӯз, ки Тоҷикистони азизи мо дар арсаи байналмилалӣ ҳамчун давлати соҳибистиқлол, сулҳпарвар ва дорои мавқеи мустақили сиёсӣ эътироф гардидааст, ҳифзи ин дастовардҳои бузург вазифаи муқаддаси ҳар як шаҳрванди кишвар мебошад.
Биёед, мисли ангуштони як даст муттаҳид, мисли шохобҳои як рӯд ҳамбаста ва мисли гулҳои як боғ рангорангу ҳамдил бошем. Зеро неруи миллат дар ваҳдати он, қудрати давлат дар волоияти қонун ва ояндаи дурахшони Ватан дар масъулиятшиносии фарзандони он таҷассум меёбад.
Конститутсия — рамзи соҳибихтиёрӣ, шиносномаи давлатдорӣ ва кафили ояндаи дурахшони миллати тоҷик аст!
Бо камоли ифтихор 32-солагии қабули Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистонро ба тамоми мардуми шарифи кишвар самимона табрик гуфта, ба Тоҷикистони соҳибистиқлол сулҳу суботи пойдор, ваҳдати ҷовидона ва пешрафти рӯзафзун орзу менамоям!
32-солагии Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон муборак бошад, ҳамватанони азиз!

Омӯзгори кафедраи мурофиаи ҷиноятии
факултети № 2 Академияи ВКД Ҷумҳурии Тоҷикистон,
лейтенанти калони милитсия
Саидзода Толиб Шамсиддин