9 май - Иди Ғалаба

Иди Ғалаба, ки ҳамасола санаи 9 май таҷлил мегардад, яке аз муҳимтарин рӯйдодҳои таърихии асри XX ба ҳисоб меравад. Ин рӯз ба анҷоми Ҷанги Бузурги Ватанӣ бахшида шуда, рамзи пирӯзии адолат бар зулм, инсондӯстӣ бар таҷовуз ва сулҳ бар ҷанг мебошад. Ин сана на танҳо хотимаи як ҷанги бузург, балки оғози давраи нави таърихӣ барои инсоният ба шумор меравад. Ҷанги мазкур, ки қисми муҳими ҷанги дуюми ҷаҳонӣ буд, бо ҳамлаи Олмони фашистӣ ба Иттиҳоди Шӯравӣ оғоз ёфт. Ин ҷанг характери умумихалқӣ гирифта, тамоми захираҳои иқтисодӣ, иҷтимоӣ ва фарҳангӣ ба ҳадафи пирӯзӣ равона гардиданд. Барои бисёр халқҳо, аз ҷумла тоҷикон, ин ҷанг на танҳо мубориза барои ҳифзи Ватан, балки барои ҳифзи арзишҳои инсондӯстӣ буд.

Саҳми Ҷумҳурии Тоҷикистон дар ин пирӯзӣ назаррас мебошад. Беш аз 300 ҳазор нафар аз Тоҷикистон ба фронт сафарбар шуданд. Ин рақам нишон медиҳад, ки қариб ҳар як оила дар ин мубориза иштирок дошт. Ҳазорон нафар дар майдонҳои ҷанг ҳалок гардиданд, вале номи онҳо ҳамчун қаҳрамонони миллат дар саҳифаҳои таърих боқӣ монд. Дар баробари ҷанговарон, аҳолии ақибгоҳ низ саҳми бузург гузошт. Занон, ҷавонон ва пиронсолон дар шароити душвор дар корхонаҳо ва саҳроҳо фаъолият намуда, фронтро бо ғизо, либос ва техника таъмин мекарданд. Ин раванд нишон медиҳад, ки ҷомеа дар шароити бӯҳрон ба як низоми муттаҳид табдил ёфта, барои як ҳадафи умумӣ мубориза мебарад. Ҷанг ба тағйироти амиқи иҷтимоӣ оварда расонд. Нақши занон дар ҷомеа ба таври назаррас боло рафт. Онҳо дар соҳаҳое фаъолият мекарданд, ки пештар танҳо ба мардон тааллуқ доштанд. Ин тағйирот ба рушди минбаъдаи баробарии гендерӣ замина гузошт. Ҷавонон низ дар ин раванд фаъолона иштирок доштанд. Онҳо дар корҳои ҷамъиятӣ ва истеҳсолӣ саҳм гузошта, ҳисси баланди масъулиятшиносӣ нишон доданд. Ин таҷриба барои ташаккули насли ҷавони фаъол ва ватандӯст таъсири мусбат расонд.
Дар солҳои ҷанг Тоҷикистон ба як минтақаи муҳими ақибгоҳ табдил ёфт. Корхонаҳои саноатӣ аз минтақаҳои ғарбии Иттиҳоди Шӯравӣ ба ҷумҳурӣ кӯчонида шуданд:
• Истеҳсоли пахта ва маҳсулоти кишоварзӣ афзоиш ёфт
• Фабрикаҳо барои истеҳсоли либос ва таҷҳизоти ҳарбӣ фаъол гардиданд
• Аҳолӣ бо ғизо ва маводи зарурӣ фронтро таъмин мекард
Ҷанговарони тоҷик дар майдонҳои ҷанг шуҷоати баланд нишон доданд. Даҳҳо ҳазор нафар бо ордену медалҳо сарфароз гардиданд. Аз ҷумла, Туйчӣ Эрҷигитов ҳамчун яке аз қаҳрамонони барҷаста шинохта мешавад. Қаҳрамонии онҳо намунаи баланди ватандӯстӣ ва фидокорӣ мебошад. Ҷанг ба Тоҷикистон таъсири ҷиддӣ расонд. Талафоти зиёди инсонӣ, кам шудани қувваи корӣ ва мушкилоти иқтисодӣ аз ҷумлаи паёмадҳои он буданд. Аммо дар баробари ин, рӯҳияи ҳамбастагӣ ва ваҳдати миллӣ тақвият ёфт. Мардум дар шароити душвор ба ҳамдигар кумак намуда, барои пирӯзӣ муттаҳид шуданд.
Пас аз анҷоми ҷанг, низоми ҷаҳонӣ тағйир ёфт. Ташкили Созмони Милали Муттаҳид қадами муҳим дар роҳи нигоҳ доштани сулҳ гардид. Ин созмон барои пешгирии низоъҳои нав ва таҳкими амнияти байналмилалӣ таъсис дода шуд. Имрӯз Иди Ғалаба дар Тоҷикистон бо шукӯҳ таҷлил мегардад. Дар Боғи Ғалаба ва дигар ёдгориҳо маросимҳои гулчанбаргузорӣ баргузор мешаванд. Ин чорабиниҳо нишонаи эҳтиром ба қурбониёни ҷанг ва қадршиносӣ аз хизматҳои онҳо мебошанд.
Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон таҳти роҳбарии Пешвои муаззами миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон ба ҳифзи хотираи таърихӣ аҳамияти махсус медиҳад. Барномаҳои давлатӣ барои дастгирии ъветеранҳо, тарбияи насли ҷавон ва нигоҳ доштани ёдгориҳои таърихӣ амалӣ мегарданд. Иди Ғалаба дар тарбияи насли ҷавон нақши муҳим мебозад. Он ҷавононро ба ватандӯстӣ, эҳтиром ба таърих ва қадршиносии сулҳ ҳидоят мекунад. Дар ҷаҳони муосир, ки то ҳол низоъҳо вуҷуд доранд, аҳамияти ин ҷашн боз ҳам бештар мегардад.
Аз нигоҳи публисистӣ Иди Ғалаба як паёми муҳими сулҳ мебошад. Он нишон медиҳад, ки ҷанг чӣ гуна фоҷиаҳо ба бор меорад ва чаро сулҳ арзиши олӣ аст. Таҷрибаи таърихӣ исбот мекунад, ки танҳо бо ҳамдигарфаҳмӣ ва ҳамкорӣ метавон аз такрори чунин фоҷиаҳо пешгирӣ кард. Ин ҷашн дар ташаккули ҳувияти миллӣ нақши муҳим мебозад. Он хотираи таърихиро зинда нигоҳ дошта, наслҳоро ба ҳам мепайвандад. Барои ҷомеаи Тоҷикистон, ки сулҳ ва суботро арзиши олӣ медонад, Иди Ғалаба ҳамчун як мактаби бузурги тарбиявӣ хизмат мекунад.
Имрӯз масъалаи нигоҳ доштани хотираи ҷанг аҳамияти махсус пайдо кардааст. Бо гузашти вақт шумораи ветеранҳо кам мешавад, бинобар ин вазифаи ҷомеа аз он иборат аст, ки таърихи ҷангро ҳифз намояд ва ба наслҳои оянда расонад. Маориф ва илм дар ин раванд нақши муҳим доранд. Мактабҳо ва донишгоҳҳо бояд таърихи ҷангро ба таври дуруст омӯзонанд ва ҳисси ватандӯстиро дар байни ҷавонон ташаккул диҳанд. Аз нигоҳи фалсафӣ, ҷанг як санҷиши бузург барои инсон аст. Он арзишҳои инсонӣ, аз ҷумла шуҷоат, фидокорӣ ва инсонпарвариро равшан месозад. Ҷомеашиносон бар он назаранд, ки ҷанг метавонад ҷомеаро муттаҳид созад, аммо дар айни замон оқибатҳои вазнин низ дорад. Аз ин рӯ, пешгирии ҷанг ва ҳифзи сулҳ вазифаи асосии инсоният мебошад.
Иди Ғалаба инчунин дар фарҳанг ва санъат инъикос ёфтааст. Дар адабиёт, мусиқӣ ва кино мавзӯи ҷанг ва қаҳрамонӣ ҷойгоҳи муҳим дорад. Шоирон дар ин мавзуъ низ шеърҳо эъҷод намудаанд:
Ба ёди Ҷанги Бузурги Ватанӣ дилҳо пур аз эҳтиром,
Фидоиёни Ватан шуданд ному нангу ном.
Ба рӯзи нӯҳуми май расид он фараҳзамон,
Ки нури сулҳ дамид бар сари ҷаҳон.
Ҷавонон рафтанду барнагаштанд бисёре,
Вале гузоштанд ба дилҳо нишони ёдгорӣ.
Хуни шаҳидон шукуфт чун гули баҳор,
Зи он гирифт Ватан ҳаёти пурифтихор.
Ғалаба омад бо садои умеди нав,
Ба мардумон овард замони сулҳу сафо.
Ҳамеша зинда бод номи қаҳрамонон,
Ки ҳастанд дар дилҳо чун чароғи ҷонон.
Воситаҳои ахбори омма дар тарғиби арзишҳои Иди Ғалаба саҳми калон мегузоранд. Онҳо бо пахши барномаҳо ва филмҳо хотираи таърихиро зинда нигоҳ медоранд.
Дар сатҳи байналмилалӣ ин рӯз ҳамчун рамзи пирӯзӣ бар фашизм ва таҷовуз эътироф шудааст. Гарчанде ки шакли таҷлили он дар кишварҳо гуногун аст, мазмуни асосии он - сулҳ ва қадршиносии таърих - яксон мебошад. Аз нигоҳи сиёсӣ, Иди Ғалаба метавонад ҳамчун омили таҳкими ваҳдати миллӣ хизмат кунад. Он мардумро муттаҳид намуда, эҳсоси ифтихори миллиро тақвият мебахшад. Дар маҷмӯъ, Иди Ғалаба яке аз муҳимтарин арзишҳои таърихии мардуми Тоҷикистон мебошад. Он рамзи шуҷоат, фидокорӣ ва ваҳдати миллӣ буда, барои наслҳои имрӯза ва оянда дарси муҳим медиҳад. Ҳифзи хотираи Ҷанги Бузурги Ватанӣ вазифаи ҳар як шаҳрванд мебошад. Танҳо бо дарки амиқи таърих ва эҳтиром ба гузашта метавон ҷомеаи сулҳомез ва устувор бунёд кард. Иди Ғалаба на танҳо як санаи таърихӣ, балки як паёми бузурги инсондӯстӣ аст, ки инсонҳоро ба сулҳ, ваҳдат ва ҳамдигарфаҳмӣ даъват мекунад.

Шерзодзода А.Ш., курсанти курси 4,
Факултети рақами 2 Академияи ВКД Ҷумҳурии Тоҷикистон, сержанти милитсия